Wersja polska nglish version
Logo Studia Socjologiczne
Logo PAN Logo UW

Studia Socjologiczne nr 3/2022 (246)

Studia Socjologiczne nr 3/2022 (246)
Spis treści/Contents
Pobierz Studia Socjologiczne nr 3/2022 (246) w pdf
Hanna Bojar, Krystyna Janicka: Irena Reszke, 14 maja 1929 –11 kwietnia 2022, s. 5–7 (DOI: 10.24425/sts.2022.142631)
Pobierz Studia Socjologiczne nr 3/2022 (246) w pdf
***
Ewa Bińczyk: Planetarna myśl społeczna oraz wystudzanie wzrostu, s. 9–27 (DOI: 10.24425/sts.2022.142632)

Kontekst rozważań stanowią niepokojące wyniki badań nauk empirycznych dotyczące ryzyka przekraczania tzw. granic planetarnych. Są one od około dwóch dekad nagłaśniane w ramach dyskusji o epoce człowieka – antropocenie. W ich obliczu przyjęte zostaje założenie o konieczności interdyscyplinarnej, prośrodowiskowej korekty szeroko pojętej myśli społecznej oraz uspołecznienia dyskusji o antropocenie.

Autorka interpretuje i analizuje dwa modele: krytykę kapitałocenu Jasona W. Moore’a oraz planetarną myśl społeczną Nigela Clarka i Bronisława Szerszynskiego wskazując na wybrane zalety obu koncepcji, a następnie dyskutując słabości propozycji Clarka i Szerszynskiego.

W ostatniej części artykułu zrekonstruowane zostały najważniejsze założenia i tezy tzw. ekonomii ekologicznej dewzrostu. Jak przekonuje autorka, dziedzina ta stanowi współcześnie najpłodniejszą egzemplifikację planetarnej myśli społecznej. W jej obrębie możliwe jest konstruktywne uspołecznienie akademickiej debaty o antropocenie.

Słowa kluczowe: socjologia środowiskowa; planetarny kryzys środowiskowy; antropocen; kapitałocen; planetarna myśl społeczna; ekonomia ekologiczna dewzrostu
Pobierz Studia Socjologiczne nr 3/2022 (246) w pdf
Marcin Lubaś: Współdziałanie, władza, precedensy społeczne. Omówienie i uzupełnienie teorii granic społecznych, s. 29–54 (DOI: 10.24425/sts.2022.142633)

Celem artykułu jest omówienie i uzupełnienie (doprecyzowanie) teorii granic społecznych. Przedstawiam metodologiczne podstawy teorii oraz odnoszę się do badań terenowych prowadzonych przeze mnie w dwureligijnej społeczności lokalnej w zachodniej części Macedonii Północnej. Charakteryzuję główne pytania i siatkę pojęciową teorii, w tym kluczowe pojęcie granic społecznych oraz typy procesów podtrzymywania granic społecznych, takie jak wykluczenie, stygmatyzacja, konflikt, ograniczanie relacji. Streszczam kontrowersje związane z wyjaśnieniem społecznych uwarunkowań podtrzymywania granic społecznych, w tym kontekście analizuję krytycznie koncepcje Fredrika Bartha oraz Andreasa Wimmera. W dalszej części prezentuję proponowane przez siebie uzupełnienie teorii. Polega ono na doprecyzowaniu wyjaśnienia procesów podtrzymywania granic społecznych. Dowodzę, że podtrzymywanie granic społecznych przeciwdziała „społecznym precedensom”, czyli powtarzającym się naruszeniom specyficznych zasad generatywnych warunkujących odtwarzanie określonych form społecznych stosunków władzy. Na koniec wskazuję pytania i problemy, do jakich prowadzi przedstawiona tu propozycja teoretyczna.

Słowa kluczowe: granice społeczne; współdziałanie; społeczne stosunki władzy; zasady generatywne; precedens społeczny; społeczności wieloreligijne; Macedonia Północna
Pobierz Studia Socjologiczne nr 3/2022 (246) w pdf
Katarzyna Leszczyńska, Katarzyna Zielińska, Sylwia Urbańska: „Prawdziwi mężczyźni Boga” w „szatańskich miastach”. Religia i hybrydyczna męskość polskich migrantów w Anglii, Belgii i Szwecji, s. 55–82 (DOI: 10.24425/sts.2022.142634)

W artykule analizujemy konstruowanie męskości przez polskich migrantów zaangażowanych w działalność polskich organizacji Kościoła katolickiego za granicą. Przedstawiamy wyniki badań, które przeprowadziłyśmy w latach 2016–2018 z aktywnymi religijnie polskimi mężczyznami migrantami, w trzech krajach: Anglii, Belgii i Szwecji. Ramą heurystyczną analizy jest koncepcja męskości hybrydycznej, rozumianej jako konglomerat społecznych praktyk i reguł społecznych wywodzących się z różnych wzorców płci. Pokazujemy, jak w procesie selektywnego włączania znaczeń przypisywanych np. kobiecości konstruowany jest nowy wzór męskości. Omawiamy, w jaki sposób religia staje się mechanizmem stratyfikacji i mobilności w ramach hierarchii płci. Osadzenie męskości w znaczeniach religijnych wynosi polską religijną męskość na dominujące pozycje w porządku symbolicznym.

Słowa kluczowe: migracja; religia; gender
Pobierz Studia Socjologiczne nr 3/2022 (246) w pdf
Gabriela Kamecka: Infrastruktura rynków małżeńskich polskiej klasy wyższej, s. 83–110 (DOI: 10.24425/sts.2022.142635)

Celem artykułu jest analiza rynków małżeńskich polskiej klasy wyższej, z wykorzystaniem kategorii interpretacyjnych Pierre’a Bourdieu i Michela Callona. Tekst prezentuje miejsca spotkań jednostek z klasy wyższej. Artykuł powstał na podstawie materiału badawczego, na który składają się 23 wywiady pogłębione. Przedstawiciele klasy wyższej spotykają przyszłego małżonka/kę w miejscach ekskluzywnych, wyselekcjonowanych, w których występują trzy bariery wstępu: kapitał kulturowy, społeczny oraz ekonomiczny. Przestrzenie wraz z infrastrukturą odgrywają podczas poznania znaczącą rolę, także w kontekście dominującego gustu klasy wyższej, która unika miejsc ogólnodostępnych i styczności z klasami niższymi.

Słowa kluczowe: rynki małżeńskie; infrastruktura; klasa wyższa; habitus; dominujący gust
Pobierz Studia Socjologiczne nr 3/2022 (246) w pdf
Jowita Radzińska: Zmiana postrzegania i doświadczania solidarności w pandemii COVID-19, s. 111–136 (DOI: 10.24425/sts.2022.142636)

W konsekwencji pandemii COVID-19 pojawiły się nowe potrzeby i ujawniły dawne deficyty, a solidarność okazała się potrzebna w obszarach do tej pory niewymagających wsparcia, co zmobilizowało wiele osób do wspólnotowych postaw i aktywności. W artykule przedstawiono, jak postrzeganie i doświadczanie solidarności zmieniało się w czasie pandemii w podziale na sześć obszarów wyłonionych z materiału empirycznego: relacje i kontakt; wsparcie w sieciach społecznych i ze względu na bliskość; charytatywność; postawy obywatelskie; duchowość i ekologia. Wyniki pochodzą z jakościowego badania podłużnego, prowadzonego od marca 2020 do czerwca 2021 roku, w którym brało udział 25 osób. Kluczowe wnioski dotyczą zmiany postrzegania i doświadczania solidarności wraz z upływem czasu i wyczerpywaniem zasobów. W artykule postawiono pytania o budowanie trwałych postaw i praktyk solidarnościowych.

Słowa kluczowe: relacje; solidarność; pandemia; socjologia moralności; COVID-19
Pobierz Studia Socjologiczne nr 3/2022 (246) w pdf
Iwona Kaliszewska, Iwa Kołodziejska: : Strong Social Ties and Adherence to Face Mask Wearing in COVID-19 Pandemic in Dagestan, North Caucasus, s. 137–157 (DOI: 10.24425/sts.2022.142637)

Is there a cause-and-effect relationship between the application of the personal protection equipment and strong social ties? We look at face-masks wearing in Dagestan republic in southern Russia. The social context of Covid-19 in Russia has not been exhaustively analyzed yet and medical landscapes in the post-Soviet context differ significantly from the Western models. We believe that such artifacts as face-masks are good for tracing relations between people, the virus, and the state. Contrary to the research based on data from the United States and China, our research reveals that there is not necessarily a cause-and-effect relationship between mask wearing and strong social ties. Face masks in Dagestan never became embodied artifacts despite strong social ties in the republic. Cultural and political context needs to be considered when thinking about the relationship between the strength of social ties and application of PPE.

Słowa kluczowe: social ties; COVID-19; Dagestan, North Caucasus; face mask wearing patterns
Pobierz Studia Socjologiczne nr 3/2022 (246) w pdf
Maciej Kowalewski: Demonstracje równoczesne i problem pomiaru „siły liczb”, s. 159–185 (DOI: 10.24425/sts.2022.142638)

Spory wokół „siły liczb” demonstracji ulicznych przekraczają granice akademickich rozważań o sukcesie lub porażce frekwencyjnej. Zaniżanie lub zawyżanie liczby demonstrantów należą do stałego repertuaru narracji wokół polityki protestu. Równoczesność demonstracji, rozgrywających się w wielu miejscowościach i przestrzeniach zmienia charakter tych dyskusji i wymaga nowego ujęcia. W pierwszej części artykułu przywołano koncepcje teoretyczne, w których istotne są parametry frekwencji i liczebności. Autor wprowadza pojęcie demonstracji równoczesnych, wskazując na ich cechy: spontaniczność, konwergencję, integrację, multiplikację i multiskalarność. W odniesieniu do protestów przeciwko zaostrzeniu prawa aborcyjnego w Polsce, w 2020 roku, autor wskazuje możliwe sposoby badania demonstracji równoczesnych, odwołując się do danych z województwa zachodniopomorskiego. Dane te wskazują, że siła liczb nie oznacza wyłącznie frekwencji w skali miasta, ale jest sumą wynikającą z multiplikacji demonstracji w różnych lokalizacjach i niekwantyfikowanych cech, takich jak „nowość” roszczeń w przestrzeni miejscowości. Całość dopełnia dyskusja, w której przedstawiono kwestie nierozwiązane w dotychczasowych badaniach.

Słowa kluczowe: Polska; protest; demonstracje równoczesne; protest w małych miastach; protest kobiet
Pobierz Studia Socjologiczne nr 3/2022 (246) w pdf
Janusz Reykowski: O psychologicznych założeniach rynkowej ideologii, s. 187–211 (DOI: 10.24425/sts.2022.142639)

Sukcesy gospodarki rynkowej przyczyniły się do ukształtowania rynkowej ideologii, według której zasady rynkowe są najlepszym sposobem regulowania tak gospodarki, jak innych dziedzin, takich jak edukacja, nauka, służba zdrowia itp. Ideologia ta opiera się na psychologicznym założeniu, że źródłem sukcesu wolnego rynku jest jego zdolność do mobilizowania ludzkiej motywacji i twórczych sił człowieka. Źródłem tej mobilizacji jest osobisty interes pobudzany przez rywalizację o kontrolę nad zasobami. Artykuł pokazuje, że aktywność kierowana wyłącznie przez własny interes może deformować działalność rynkową. Psychologowie dowodzą, że ludzie są zdolni do generowania motywów nastawionych na dobro własne, lecz również na dobro innych osób i na dobro społeczne w różnych jego formach. Te dwa rodzaje motywacji nieraz ze sobą konkurują, ale też mogą współdziałać. Uaktywnienie danej motywacji zależy od społecznych definicji znaczenia sytuacji, z którymi człowiek ma do czynienia. Ideologia rynkowa, stanowiąc jedno ze źródeł takich definicji, sprzyja dominacji własnego interesu jako podstawy rynkowej działalności.

Słowa kluczowe: rynek; motywacja; interes własny; interes społeczny; ideologia
Pobierz Studia Socjologiczne nr 3/2022 (246) w pdf
Jarosław Kilias: Zygmunt Bauman oczyma biografów, s. 213–226 (DOI: 10.24425/sts.2022.142640)

Esej odnosi się do trzech biografii Zygmunta Baumana, wydanych ostatnio przez Dariusza Rosiaka, Artura Domosławskiego i Izabelę Wagner. Dwie pierwsze to literatura faktu, a trzecia to popularna praca naukowa. Wszystkie, a zwłaszcza książki Domosławskiego i Wagner, można uznać za udane dzieła i pierwszorzędne przykłady swoich gatunków oraz cenny wkład do historii polskiej socjologii. Choć udane, prace te ujawniają pewien brak krytycznego dystansu wobec twórczości Baumana i jego działalności jako intelektualisty publicznego. Co więcej, ukazują także problematyczne aspekty gatunku, przede wszystkim właściwą mu tendencję do reprodukowania (lub tworzenia) iluzji życia jednostki jako spójnej, linearnej historii. Ich treść stanowi dla autora tekstu przesłankę do namysłu nad specyfiką warsztatu i gatunkową odrębnością pisarstwa naukowego.

Słowa kluczowe: biografia; Zygmunt Bauman; historia socjologii polskiej
Pobierz Studia Socjologiczne nr 3/2022 (246) w pdf

Numer bieżący

Studia Socjologiczne nr 4/2022 (247)